LEX nr 3928361<\/p>\n\n\n\n
Status: <\/strong><\/p>\n\n\n\n orzeczenie prawomocne <\/p>\n\n\n\n TEZA aktualna<\/p>\n\n\n\n Narodowo\u015b\u0107 nie jest elementem stanu cywilnego, niemniej stwierdzona w dokumencie urz\u0119dowym korzysta z ochrony wynikaj\u0105cej z art. 76 \u00a7 1 k.p.a. Strona, kt\u00f3ra zaprzecza prawdziwo\u015bci (autentyczno\u015bci) dokumentu urz\u0119dowego albo twierdzi, \u017ce zawarte w nim stwierdzenia, o\u015bwiadczenia i po\u015bwiadczenia upowa\u017cnionego podmiotu, od kt\u00f3rego dokument ten pochodzi, s\u0105 niezgodne z rzeczywisto\u015bci\u0105, powinna t\u0119 okoliczno\u015b\u0107 udowodni\u0107.<\/p>\n\n\n\n UZASADNIENIE<\/p>\n\n\n\n Sk\u0142ad orzekaj\u0105cy<\/strong><\/p>\n\n\n\n Przewodnicz\u0105cy: S\u0119dzia NSA Zdzis\u0142aw Kostka.<\/p>\n\n\n\n S\u0119dziowie: NSA Tomasz Zbrojewski, del. WSA Anna Szyma\u0144ska (spr.).<\/p>\n\n\n\n Sentencja<\/strong><\/p>\n\n\n\n Naczelny S\u0105d Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Og\u00f3lnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. K. od wyroku Wojew\u00f3dzkiego S\u0105du Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2024 r., sygn. akt VII SA\/Wa 2766\/23 w sprawie ze skargi D. K. na decyzj\u0119 Ministra Spraw Wewn\u0119trznych i Administracji z dnia 17 pa\u017adziernika 2023 r. nr DOiR-I.6270.91.2023.AF w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skarg\u0119 kasacyjn\u0105.<\/p>\n\n\n\n Uzasadnienie faktyczne<\/strong><\/p>\n\n\n\n Wyrokiem z 8 marca 2024 r., sygn. akt VII SA\/Wa 2766\/23, Wojew\u00f3dzki S\u0105d Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie, s\u0105d wojew\u00f3dzki, s\u0105d I instancji) po rozpoznaniu skargi D. K. (dalej: wnioskodawca, strona, skar\u017c\u0105cy, skar\u017c\u0105cy kasacyjnie) na decyzj\u0119 Ministra Spraw Wewn\u0119trznych i Administracji (dalej: Minister) z 17 pa\u017adziernika 2023 r. nr DOiR-I.6270.91.2023.AF w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego – oddali\u0142 skarg\u0119.<\/p>\n\n\n\n Wyrok zosta\u0142 wydany w nast\u0119puj\u0105cym stanie faktycznym i prawnym sprawy.<\/p>\n\n\n\n Wnioskiem z 20 pa\u017adziernika 2022 r. (wp\u0142yw do organu 25 listopada 2022 r.) skar\u017c\u0105cy wyst\u0105pi\u0142 o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego.<\/p>\n\n\n\n Wojewoda Mazowiecki (dalej: Wojewoda) decyzj\u0105 z 4 sierpnia 2023 r. nr WSC-I.6122.16769.2022 odm\u00f3wi\u0142 potwierdzenia, \u017ce skar\u017c\u0105cy posiada obywatelstwo polskie.<\/p>\n\n\n\n Minister zaskar\u017con\u0105 decyzj\u0105, wydan\u0105 na podstawie art. 138 \u00a7 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks post\u0119powania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z p\u00f3\u017an. zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 55 ust. 1 ustawy z 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2023 r. poz. 1989; dalej: u.o. z 2009 r.) utrzyma\u0142 w mocy decyzj\u0119 Wojewody. W uzasadnieniu wskazano, \u017ce strona urodzi\u0142a si\u0119 11 kwietnia (…) r. w (…), jako syn (…) i (…). Wnioskodawca powo\u0142uje si\u0119 na posiadanie obywatelstwa polskiego przez ojca i dziadk\u00f3w ze strony ojca. Wskazano, \u017ce ojciec strony urodzi\u0142 si\u0119 2 stycznia (…) r. w (…), jako \u015blubny syn (…) i (…). Dziadek wnioskodawcy ze strony ojca – urodzi\u0142 si\u0119 3 stycznia (…) r. w (…), jako \u015blubny syn (…) i (…). Wskazano, \u017ce rodzina w 1946 r. zosta\u0142a wysiedlona na Ukrain\u0119 podczas akcji przesiedle\u0144czej przeprowadzanej na podstawie Uk\u0142adu z 9 wrze\u015bnia 1944 r. zawartego mi\u0119dzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rz\u0105dem Ukrai\u0144skiej Socjalistycznej Republiki Rad, kt\u00f3ry obejmowa\u0142 ewakuacj\u0119 obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludno\u015bci ukrai\u0144skiej z terytorium Polski, ale nie okre\u015bla\u0142 zasad nabywania i utraty obywatelstwa polskiego przez obywateli obu stron. Tym samym dziadek strony od 1946 r. mieszka\u0142 na sta\u0142e poza granicami Polski. Nast\u0119pnie, organ odwo\u0142awczy ustali\u0142, \u017ce na mocy ww. Uk\u0142adu w latach 1944-46 wszystkie osoby narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej, bia\u0142oruskiej, rosyjskiej i rusi\u0144skiej przesiedlone z Polski do ZSRR z chwil\u0105 wjazdu na terytorium ZSRR nabywa\u0142y obywatelstwo radzieckie. W konsekwencji rodzina (…) wje\u017cd\u017caj\u0105c do ZSRR automatycznie naby\u0142a obywatelstwo radzieckie. Jednocze\u015bnie organ podkre\u015bli\u0142, \u017ce ewakuacja i nabycie obcego obywatelstwa nie powodowa\u0142y utraty obywatelstwa polskiego. Tym samym ojciec wnioskodawcy naby\u0142 obywatelstwo polskie po swoim ojcu.<\/p>\n\n\n\n Nast\u0119pnie podniesiono, \u017ce ustawa z 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 4, poz. 25; dalej: u.o. z 1951 r.) wskazywa\u0142a w art. 4, \u017ce obywatelem polskim nie jest osoba, kt\u00f3ra wprawdzie w dniu 31 sierpnia 1939 r. mia\u0142a obywatelstwo polskie, jednak mieszka stale za granic\u0105 i:<\/p>\n\n\n\n 1) w zwi\u0105zku ze zmian\u0105 granic Pa\u0144stwa Polskiego naby\u0142a zgodnie z umow\u0105 mi\u0119dzynarodow\u0105 obywatelstwo innego pa\u0144stwa albo<\/p>\n\n\n\n 2) jest narodowo\u015bci rosyjskiej, bia\u0142oruskiej, ukrai\u0144skiej, litewskiej, \u0142otewskiej lub esto\u0144skiej albo<\/p>\n\n\n\n 3) jest narodowo\u015bci niemieckiej, chyba \u017ce ma\u0142\u017conek tej osoby ma obywatelstwo polskie i zamieszkuje w Polsce.<\/p>\n\n\n\n Organ podzieli\u0142 ustalenia Wojewody, \u017ce dziadkowie strony byli narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej i od 1946 r. mieszkali stale poza granicami Polski. Tym samym oznacza to, \u017ce na mocy art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r. dziadek strony utraci\u0142 obywatelstwo polskie 19 stycznia 1951 r., jak i ma\u0142oletni w\u00f3wczas ojciec, kt\u00f3rego status obywatelstwa by\u0142 zwi\u0105zany z obywatelstwem ojca. W konsekwencji, wnioskodawca nie m\u00f3g\u0142 naby\u0107 obywatelstwa polskiego, gdy\u017c w dacie urodzenia nie posiada\u0142o go \u017cadne z rodzic\u00f3w, w szczeg\u00f3lno\u015bci ojciec.<\/p>\n\n\n\n Na zako\u0144czenie podniesiono, \u017ce nawet gdyby ojciec strony nie utraci\u0142 obywatelstwa polskiego na podstawie art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r., to 8 maja 1958 r. zacz\u0119\u0142a obowi\u0105zywa\u0107 Konwencja mi\u0119dzy Rz\u0105dem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rz\u0105dem Zwi\u0105zku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie uregulowania obywatelstwa os\u00f3b o podw\u00f3jnym obywatelstwie, podpisana w Warszawie dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 143; dalej: Konwencja), kt\u00f3ra w art. 4 ust. 1 wskazywa\u0142a, \u017ce ma\u0142oletnie dzieci b\u0119d\u0105 posiada\u0142y obywatelstwo rodzic\u00f3w, o ile oboje rodzice zgodnie z Konwencj\u0105 b\u0119d\u0105 posiadali jednakowe obywatelstwo. Wyja\u015bniono, \u017ce w dacie wej\u015bcia w \u017cycie Konwencji rodzice ojca wnioskodawcy posiadali wy\u0142\u0105cznie obywatelstwo radzieckie, zatem zachowa\u0142by wy\u0142\u0105cznie obywatelstwo radzieckie.<\/p>\n\n\n\n WSA w Warszawie we wskazanym na wst\u0119pie wyroku z 8 marca 2024 r. nie uwzgl\u0119dni\u0142 skargi. W szczeg\u00f3lno\u015bci s\u0105d wojew\u00f3dzki podni\u00f3s\u0142, \u017ce w sprawie ma zastosowanie art. 4 u.o. z 1951 r. bowiem, pomimo posiadania obywatelstwa polskiego przez dziadka i ojca skar\u017c\u0105cego w wyniku zmiany granic Pa\u0144stwa Polskiego mieszkali oni stale za granic\u0105, jak i byli narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej. W ocenie s\u0105du pierwszej instancji, s\u0142usznie wskaza\u0142 Minister, \u017ce nawet przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce ojciec skar\u017c\u0105cego nie utraci\u0142 wraz z rodzicami obywatelstwa polskiego, to zgodnie z art. 4 ust. 1 Konwencji ma\u0142oletnie dzieci mia\u0142y posiada\u0107 obywatelstwo rodzic\u00f3w, o ile oboje rodzice zgodnie z Konwencj\u0105 posiadali jednakowe obywatelstwo. Tym samym, skoro 8 maja 1958 r. rodzice ojca skar\u017c\u0105cego posiadali wy\u0142\u0105cznie obywatelstwo radzieckie, to on tak\u017ce mia\u0142by wy\u0142\u0105cznie takie obywatelstwo.<\/p>\n\n\n\n W ocenie WSA w Warszawie, organy s\u0142usznie dokona\u0142y literalnej wyk\u0142adni przepis\u00f3w podnosz\u0105c, \u017ce s\u0105 one jasne w swej tre\u015bci. Dalej, \u017ce \u017caden z nich nie nak\u0142ada na organ obowi\u0105zku badania i oceny t\u0142a historycznego.<\/p>\n\n\n\n Skarg\u0119 kasacyjn\u0105 od powy\u017cszego wyroku z\u0142o\u017cy\u0142 skar\u017c\u0105cy, zaskar\u017caj\u0105c go w ca\u0142o\u015bci, zarzucaj\u0105c naruszenie:<\/p>\n\n\n\n 1) prawa materialnego, tj. art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r. poprzez niew\u0142a\u015bciwe zastosowanie do stanu faktycznego sprawy i uznanie, i\u017c na mocy wskazanego przepisu dziadkowie wnioskodawcy od strony ojca z dniem 19 stycznia 1951 r. utracili obywatelstwo polskie, w sytuacji gdy nie byli oni narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej i nie podpadali pod zastosowanie pkt 2 ww. przepisu, nadto nigdy nie zrzekli si\u0119 obywatelstwa polskiego;<\/p>\n\n\n\n 2) prawa materialnego, tj. art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r. poprzez niew\u0142a\u015bciwe zastosowanie do stanu faktycznego sprawy i uznanie, i\u017c na mocy wskazanego przepisu ojciec wnioskodawcy z dniem 19 stycznia 1951 r. utraci\u0142 obywatelstwo polskie w \u015blad za rodzicami, w sytuacji gdy skoro rodzice obywatelstwa nie utracili, a on sam r\u00f3wnie\u017c nie by\u0142 narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej i nie podpada\u0142 pod zastosowanie pkt 2 wskazanego przepisu, nadto nigdy ani ojciec skar\u017c\u0105cego ani rodzice w jego imieniu nie zrzekli si\u0119 obywatelstwa polskiego;<\/p>\n\n\n\n 3) prawa materialnego, tj. art. 13 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Pa\u0144stwa Polskiego (Dz. U. z 1920 r. Nr 7, poz. 44 z p\u00f3\u017an. zm.; dalej: u.o. z 1920 r.) w zw. z art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r. poprzez zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego przepis\u00f3w obu tych ustaw, to jest uznanie, \u017ce na mocy u.o. z 1951 r., obywatelstwo utracili dziadkowie wnioskodawcy ze strony ojca, za\u015b na mocy ustawy z 1920 r. obywatelstwo utraci\u0142 ich syn tj. ojciec strony (nie obowi\u0105zuj\u0105cej w dacie jego urodzenia);<\/p>\n\n\n\n 4) prawa materialnego, tj. art. 15 Powszechnej Deklaracji Praw Cz\u0142owieka z dnia 10 grudnia 1948 r.: „Ka\u017cdy ma prawo do obywatelstwa. Nikt nie mo\u017ce by\u0107 samowolnie pozbawiony obywatelstwa ani prawa do zmiany obywatelstwa” poprzez jego niezastosowanie w sprawie;<\/p>\n\n\n\n 5) prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 Konwencji poprzez niew\u0142a\u015bciwe zastosowanie i uznanie, \u017ce dziadkowie skar\u017c\u0105cego w dacie wej\u015bcia w \u017cycie wskazanej Konwencji mieli wy\u0142\u0105cznie obywatelstwo radzieckie, a tym samym i ojciec skar\u017c\u0105cego, w sytuacji gdy warunkiem zastosowania przepis\u00f3w wskazanej Konwencji jest stwierdzenie, \u017ce dana osoba posiada obywatelstwo co najmniej dw\u00f3ch pa\u0144stw; po\u015brednio zatem s\u0105d I instancji przyznaje, \u017ce jeszcze w dacie 8 maja 1958 r. ma\u0142oletni ojciec wnioskodawcy posiada\u0142 obywatelstwo polskie (a co za tym idzie obywatelstwo takie posiada\u0107 musieli i jego rodzice), nadto s\u0105d pomija milczeniem kwestie, czy dziadkowie skar\u017c\u0105cego mieli jak\u0105kolwiek \u015bwiadomo\u015b\u0107 wej\u015bcia tej\u017ce Konwencji w \u017cycie i co za tym idzie mo\u017cliwo\u015b\u0107 z\u0142o\u017cenia stosownego o\u015bwiadczenia co do posiadanego obywatelstwa;<\/p>\n\n\n\n 6) art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o post\u0119powaniu przed s\u0105dami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z p\u00f3\u017an. zm.; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 7, art. 77 \u00a7 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks post\u0119powania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z p\u00f3\u017an. zm.; dalej: k.p.a.) polegaj\u0105ce na braku wszechstronnego zebrania, a tak\u017ce rozpatrzenia materia\u0142u dowodowego oraz jego dowolnej ocenie, wyra\u017caj\u0105cej si\u0119 w dowolnym przyj\u0119ciu, i\u017c dziadkowie wnioskodawcy ze strony ojca dobrowolnie opu\u015bcili granice PRL w 1946 r. i z uwagi na ten fakt na mocy u.o. z 1951 r. obywatelstwo polskie utracili, w sytuacji gdy masowe przesiedlenia odbywaj\u0105ce si\u0119 na mocy zawartego w dniu 9 wrze\u015bnia 1944 r. w Lublinie Uk\u0142adu mi\u0119dzy PKWN a Rz\u0105dem USRR w sprawie przesiedlenia ludno\u015bci ukrai\u0144skiej z terytorium Polski do USRR i obywateli polskich z terytorium USRR do Polski nie mia\u0142y nic wsp\u00f3lnego z dobrowolno\u015bci\u0105, zw\u0142aszcza w odniesieniu do cz\u0142onk\u00f3w rodziny K., kt\u00f3rzy zostali wywiezieni w IV turze przesiedle\u0144 i mia\u0142o to miejsce w spos\u00f3b przymusowy;<\/p>\n\n\n\n 7) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 \u00a7 1 i art. 80 k.p.a. polegaj\u0105ce na braku wszechstronnego zebrania, a tak\u017ce rozpatrzenia materia\u0142u dowodowego oraz jego dowolnej ocenie, wyra\u017caj\u0105cej si\u0119 w dowolnym przyj\u0119ciu, i\u017c dziadek i ojciec wnioskodawcy byli narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej, w sytuacji gdy etnicznie byli oni Polakami; a dziadek po matce, (…), m\u00f3g\u0142by r\u00f3wnie\u017c by\u0107 uznawany za osob\u0119 narodowo\u015bci \u017cydowskiej;<\/p>\n\n\n\n 8) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 \u00a7 1 i art. 80 k.p.a. polegaj\u0105ce na braku wszechstronnego zebrania, a tak\u017ce rozpatrzenia materia\u0142u dowodowego oraz jego dowolnej ocenie, wyra\u017caj\u0105cej si\u0119 w pomini\u0119ciu dokument\u00f3w dotycz\u0105cych narodowo\u015bci i obywatelstwa dziadka wnioskodawcy pochodz\u0105ce z Niemiec, gdzie wprost wskazywano na jego narodowo\u015b\u0107 i obywatelstwo, jak r\u00f3wnie\u017c pomini\u0119cie dokument\u00f3w dot. przesiedlenia jego siostry, z kt\u00f3rych r\u00f3wnie\u017c wynika status rodziny, narodowo\u015b\u0107 i obywatelstwo;<\/p>\n\n\n\n 9) art. 141 \u00a7 4 w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuwzgl\u0119dnienie skargi, co nast\u0105pi\u0142o w drodze przyj\u0119cia b\u0142\u0119dnego stanu faktycznego oraz dokonania niew\u0142a\u015bciwej oceny zebranego materia\u0142u dowodowego;<\/p>\n\n\n\n 10) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 \u00a7 1 k.p.a. poprzez przyj\u0119cie przez s\u0105d I instancji, i\u017c organ II instancji rozpozna\u0142 spraw\u0119 nale\u017cycie, podczas gdy organ nie dokona\u0142 wszechstronnych ustale\u0144 co do meritum sprawy i przyj\u0105\u0142, \u017ce rodzina skar\u017c\u0105cego by\u0142a narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej, co sprzeczne jest ze stanem faktycznym sprawy;<\/p>\n\n\n\n 11) art. 141 \u00a7 4 w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuwzgl\u0119dnienie skargi pomimo nieprzeanalizowania w uzasadnieniu zaskar\u017conego orzeczenia wszystkich zarzut\u00f3w skar\u017c\u0105cego, maj\u0105cych wp\u0142yw na rozstrzygni\u0119cie sprawy.<\/p>\n\n\n\n Na podstawie przywo\u0142anych zarzut\u00f3w, skar\u017c\u0105cy kasacyjnie wni\u00f3s\u0142 o uchylenie zaskar\u017conego wyroku w ca\u0142o\u015bci i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie; zas\u0105dzenie koszt\u00f3w post\u0119powania w sprawie, w tym koszt\u00f3w zast\u0119pstwa prawnego, wed\u0142ug norm przepisanych i rozpoznanie sprawy r\u00f3wnie\u017c pod nieobecno\u015b\u0107 skar\u017c\u0105cego. Jednocze\u015bnie skar\u017c\u0105cy kasacyjnie o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce zrzeka si\u0119 rozprawy i wnosi o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.<\/p>\n\n\n\n Uzasadnienie prawne<\/strong><\/p>\n\n\n\n Naczelny S\u0105d Administracyjny (dalej: „NSA”) zwa\u017cy\u0142, co nast\u0119puje:<\/p>\n\n\n\n Zgodnie z art. 183 \u00a7 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje spraw\u0119 w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urz\u0119du pod rozwag\u0119 niewa\u017cno\u015b\u0107 post\u0119powania, kt\u00f3rej przes\u0142anki enumeratywnie wymienione w art. 183 \u00a7 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie wyst\u0119puj\u0105. Oznacza to, \u017ce przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwo\u015bci prawnej zaskar\u017conego wyroku determinuj\u0105 zakres kontroli dokonywanej przez NSA.<\/p>\n\n\n\n Skarga kasacyjna nie jest usprawiedliwiona.<\/p>\n\n\n\n Jako kluczowe, bowiem wp\u0142ywaj\u0105ce na zastosowanie przepis\u00f3w prawa materialnego tj. art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r., nale\u017cy uzna\u0107 zarzuty naruszenia przepis\u00f3w procesowych w zakresie rozpatrzenia materia\u0142u dowodowego oraz jego oceny. Jako podstaw\u0119 prawn\u0105 utraty obywatelstwa polskiego przez wst\u0119pnych skar\u017c\u0105cego organy przyj\u0119\u0142y art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r. zgodnie z kt\u00f3rym obywatelem polskim nie jest osoba, kt\u00f3ra wprawdzie w dniu 31 sierpnia 1939 r. (fakt niekwestionowany) mia\u0142a obywatelstwo polskie, jednak mieszka\u0142a stale za granic\u0105 i by\u0142a narodowo\u015bci m.in. ukrai\u0144skiej. Zasadnicz\u0105 kwesti\u0105 jest bowiem teza postawiona przez skar\u017c\u0105cego, \u017ce jego przodkowie nie byli narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej lecz polskiej, st\u0105d ww. przepis materialny nie m\u00f3g\u0142 stanowi\u0107 podstawy utraty obywatelstwa polskiego przez dziadka i ojca. Zdaniem NSA zarzuty maj\u0105ce na celu zakwestionowanie przyj\u0119tego stanu faktycznego nie s\u0105 uzasadnione. Organ zgromadzi\u0142 wszystkie wymagane dowody i trafnie przyj\u0105\u0142, \u017ce zar\u00f3wno z dokument\u00f3w (akty stanu cywilnego), jak i okoliczno\u015bci wyjazdu rodziny z terytorium RP (wykonanie uk\u0142adu mi\u0119dzy PKWN a Rz\u0105dem USRR w sprawie przesiedlenia ludno\u015bci ukrai\u0144skiej z terytorium Polski do USRR i obywateli polskich z terytorium USRR do Polski) wynika, \u017ce przodkowie strony tj. dziadek i ojciec byli narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n Organy dysponowa\u0142y zar\u00f3wno dokumentami z\u0142o\u017conymi przez stron\u0119, kt\u00f3ra stosownie do art. 56 ust. 2 u.o. z 2009 r. jest obowi\u0105zana do\u0142\u0105czy\u0107 wszelkie dokumenty potwierdzaj\u0105ce dane i informacje zawarte we wniosku o stwierdzenie obywatelstwa, jak r\u00f3wnie\u017c pozyskanymi z urz\u0119du. W szczeg\u00f3lno\u015bci nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce strona za\u0142\u0105czy\u0142a do wniosku przet\u0142umaczony na j\u0119zyk polski odpis aktu urodzenia swego, w kt\u00f3rym wskazano narodowo\u015b\u0107 jego ojca jako ukrai\u0144sk\u0105, akt rejestracji ma\u0142\u017ce\u0144stwa dziadka z (…) (dziadek narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej), odpis aktu urodzenia dziadka (z adnotacj\u0105 \u017ce jego ojciec, czyli pradziadek strony, by\u0142 narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej), wyci\u0105g z rejestru akt\u00f3w stanu cywilnego aktu urodzenia ojca ze wskazaniem narodowo\u015bci jego ojca, czyli dziadka jako Ukrai\u0144ca, wyci\u0105g z rejestru akt\u00f3w stanu cywilnego aktu ma\u0142\u017ce\u0144stwa ojca strony ze wskazaniem narodowo\u015bci jego ojca jako Ukrai\u0144ca. Wszystkie z\u0142o\u017cone akty stanu cywilnego jednoznacznie i jednolicie wskazuj\u0105, \u017ce zar\u00f3wno dziadek, jak i ojciec strony byli narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej. To samo tyczy si\u0119 skar\u017c\u0105cego.<\/p>\n\n\n\n Zgodnie z art. 3 ustawy z 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 594, dalej: p.a.s.c.) akty stanu cywilnego stanowi\u0105 wy\u0142\u0105czny dow\u00f3d zdarze\u0144 w nich stwierdzonych, a ich niezgodno\u015b\u0107 z prawd\u0105 mo\u017ce by\u0107 udowodniona jedynie w post\u0119powaniu s\u0105dowym. Zgodnie za\u015b z art. 1138 zd. 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks post\u0119powania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 z p\u00f3\u017an. zm.) zagraniczne dokumenty urz\u0119dowe (a wi\u0119c m.in. akty stanu cywilnego), maj\u0105 moc dowodow\u0105 na r\u00f3wni z polskimi dokumentami urz\u0119dowymi (vide tak\u017ce uchwa\u0142a S\u0105du Najwy\u017cszego z 20 listopada 2012 r., sygn. akt III CZP 58\/12, OSNC z 2013 r. Nr 5, poz. 55). Co prawda narodowo\u015b\u0107 nie jest elementem stanu cywilnego, niemniej stwierdzona w dokumencie urz\u0119dowym korzysta z ochrony wynikaj\u0105cej z art. 76 \u00a7 1 k.p.a. Strona, kt\u00f3ra zaprzecza prawdziwo\u015bci (autentyczno\u015bci) dokumentu urz\u0119dowego albo twierdzi, \u017ce zawarte w nim stwierdzenia, o\u015bwiadczenia i po\u015bwiadczenia upowa\u017cnionego podmiotu, od kt\u00f3rego dokument ten pochodzi, s\u0105 niezgodne z rzeczywisto\u015bci\u0105, powinna t\u0119 okoliczno\u015b\u0107 udowodni\u0107 (tak samo np. wyroki NSA: z 24 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 1980\/23, z 22 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 433\/23).<\/p>\n\n\n\n Skar\u017c\u0105cy pr\u00f3buje zaprzeczy\u0107 tre\u015bci akt\u00f3w stanu cywilnego poprzez tre\u015b\u0107 dokument\u00f3w dotycz\u0105cych narodowo\u015bci dziadka pochodz\u0105cych z Niemiec, jak r\u00f3wnie\u017c siostry dziadka. Dokumenty te jednak nie maj\u0105 charakteru dokument\u00f3w urz\u0119dowych i nie korzystaj\u0105 z domniemania prawdziwo\u015bci i zgodno\u015bci z prawd\u0105 tego, co zosta\u0142o w nich stwierdzone. Ustalenie zatem narodowo\u015bci przodk\u00f3w w oparciu o akty stanu cywilnego by\u0142o w pe\u0142ni prawid\u0142owe. Analiza ca\u0142o\u015bci materia\u0142u dowodowego (art. 80 k.p.a.) doprowadzi\u0142a do s\u0142usznego wniosku, \u017ce rozbie\u017cno\u015bci w tre\u015bci zgromadzonych dokument\u00f3w nie pozwalaj\u0105 na postawienie tezy, \u017ce wst\u0119pni cudzoziemca byli narodowo\u015bci polskiej. Nie mo\u017cna w tym zakresie formu\u0142owa\u0107 domniema\u0144, a ustalenia musz\u0105 by\u0107 jednoznaczne. W niniejszej sprawie materia\u0142 dowodowy, kt\u00f3ry stanowi\u0142 podstaw\u0119 ustale\u0144 faktycznych w sprawie o potwierdzenie obywatelstwa jest niesp\u00f3jny i niejednoznaczny. W takim wypadku organ dokonuje oceny poszczeg\u00f3lnych dowod\u00f3w, maj\u0105c na uwadze zar\u00f3wno ich rodzaj, jak i tre\u015b\u0107 w aspekcie podlegaj\u0105cych dowodzeniu fakt\u00f3w czy okoliczno\u015bci. Zasadnie organ przyda\u0142 moc dowodow\u0105 aktom stanu cywilnego jako dokumentom urz\u0119dowym. Tym samym odmawiaj\u0105c miarodajno\u015bci innym dokumentom (dokumenty z Niemiec i dotycz\u0105ce siostry). S\u0142usznie w oparciu o te akty poczyniono ustalenia faktyczne relewantne dla sprawy. Wynika z nich jednoznacznie, \u017ce przodkowie strony byli narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n Kwestia warunk\u00f3w, w jakich dziadek opuszcza\u0142 w 1946 r. granice RP (negowana kwestia dobrowolno\u015bci wyjazdu) i przemie\u015bci\u0142 si\u0119 na teren dzisiejszej Ukrainy pozostaje poza zakresem niniejszej sprawy. Decyduj\u0105ce znaczenie ma opuszczenie terytorium RP na zasadach wynikaj\u0105cych z uk\u0142adu z 9 wrze\u015bnia 1944 r. zawartego mi\u0119dzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rz\u0105dem Ukrai\u0144skiej Socjalistycznej Republiki Rad, kt\u00f3ry obejmowa\u0142 ewakuacj\u0119 obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludno\u015bci ukrai\u0144skiej z terytorium Polski (tzw. uk\u0142ady republika\u0144skie) i przyj\u0119cie obywatelstwa radzieckiego z dat\u0105 wjazdu na teren U.S.R.R. Jednocze\u015bnie wyjazd i nabycie obywatelstwa obcego nie oznacza, \u017ce nast\u0105pi\u0142a z dat\u0105 nabycia tego obywatelstwa utrata obywatelstwa polskiego. W dacie bowiem wyjazdu dziadka do U.S.R.R. obowi\u0105zywa\u0142a u.o. z 1920 r. Zgodnie z jej art. 11 pkt 1 utrata obywatelstwa polskiego nast\u0119powa\u0142a przez nabycie obcego obywatelstwa, przy czym osoby obowi\u0105zane do czynnej s\u0142u\u017cby wojskowej mog\u0142y naby\u0107 obywatelstwo obce nie inaczej jak po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowi\u0105zku wojskowego, w przeciwnym razie wobec Pa\u0144stwa Polskiego nie przestan\u0105 by\u0107 uwa\u017cane za obywateli polskich. Poniewa\u017c dziadek jako m\u0119\u017cczyzna co do zasady podlega\u0142 s\u0142u\u017cbie wojskowej, a nie ma dowodu, aby uzyska\u0142 zwolnienie od powszechnego obowi\u0105zku wojskowego, trafnie przyj\u0119to, \u017ce do wej\u015bcia w \u017cycie u.o. z 1951 r. posiada\u0142 polskie obywatelstwo, co rozci\u0105ga\u0142o si\u0119 na jego dwuletniego syna, czyli ojca skar\u017c\u0105cego.<\/p>\n\n\n\n Oznacza to, \u017ce utrata obywatelstwa przez dziadka strony nast\u0105pi\u0142a na mocy art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r. Prawid\u0142owe ustalenia faktyczne prowadz\u0105 do wniosku, \u017ce wst\u0119pni cudzoziemca byli narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej. Zgodnie z tym przepisem dziadek mieszkaj\u0105c stale poza granicami Polski utraci\u0142 polskie obywatelstwo z mocy prawa z dniem wej\u015bcia w \u017cycie u.o. z 1951 r., czyli 19 stycznia 1951 r. Ustawa ta pe\u0142ni\u0142a rol\u0119 prawnego instrumentu realizacji koncepcji jednolitego pod wzgl\u0119dem narodowym pa\u0144stwa. Przepis ten pozwala\u0142 na zastosowanie adekwatnego do danych warunk\u00f3w historycznych i ustrojowych instrumentu prawnej regulacji kszta\u0142towania struktury obywateli Pa\u0144stwa Polskiego. Przes\u0142anki tworzenia si\u0119 instytucji prawnych odnosz\u0105cych si\u0119 do poj\u0119cia obywatelstwa pozostawa\u0142y g\u0142\u00f3wnie w zwi\u0105zku z p\u00f3\u017an. zm. granic po II wojnie \u015bwiatowej oraz z nowymi zasadami ustrojowymi pa\u0144stwa (vide wyrok NSA z 19 grudnia 2017 r. sygn. akt II OSK 586\/16). Wskutek zmiany granic nast\u0119powa\u0142a migracja obywateli pa\u0144stwa polskiego uzale\u017cniona od narodowo\u015bci. W wypadku przodk\u00f3w strony jako osoby narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej zosta\u0142y one ewakuowane na teren dzisiejszej Ukrainy.<\/p>\n\n\n\n Jednocze\u015bnie u.o. z 1951 r. nie regulowa\u0142a kwestii w jaki spos\u00f3b utrata obywatelstwa przez ojca odnosi\u0142a skutek w zakresie obywatelstwa ma\u0142oletniego dziecka (kt\u00f3re nie \u017cy\u0142o jeszcze w dacie relewantnej dla zagadnienia, tj. 31 sierpnia 1939 r.). O tyle bowiem nale\u017cy przyzna\u0107 racj\u0119 skar\u017c\u0105cemu, \u017ce o obywatelstwie ojca skar\u017c\u0105cego nie mog\u0142a rozstrzyga\u0107 u.o. z 1920 r. bowiem utraci\u0142a ona moc z dniem wej\u015bcia w \u017cycie u.o. z 1951 r. (art. 17 ust. 2 pkt 1). Konieczne jest zatem wywiedzenie statusu ojca z wyk\u0142adni przepis\u00f3w u.o. z 1951 r. Mianowicie dziecko mog\u0142o mie\u0107 obywatelstwo polskie wy\u0142\u0105cznie, gdy oboje rodzice takowe posiadali lub gdy nie dokonali wyboru obcego obywatelstwa dla niego (gdy jedno nie by\u0142o polskim obywatelem) – art. 6 pkt 1 oraz art. 8 u.o. z 1951 r. Dalej ustawa ta ustanawia\u0142a zasad\u0119 posiadania jednego obywatelstwa przez obywatela Polski. Tym samym obywatelstwo dziecka by\u0142o trwale zwi\u0105zane z obywatelstwem rodzica. Urodzony zatem w 1949 r. ojciec strony wraz ze swoim ojcem by\u0142 traktowany na podstawie art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r. jako osoba, kt\u00f3ra nie jest obywatelem polskim.<\/p>\n\n\n\n Okoliczno\u015b\u0107, \u017ce dziadkowie wnioskodawcy nigdy nie z\u0142o\u017cyli o\u015bwiadczenia o zrzeczeniu si\u0119 obywatelstwa polskiego, nie ma znaczenia w \u015bwietle jednoznacznego brzmienia art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r.<\/p>\n\n\n\n Skoro dziadek i ojciec utracili obywatelstwo polskie z dniem wej\u015bcia w \u017cycie u.o. z 1951 r. i nie nabyli go ponownie, kwestia drugiej podstawy prawnej tej utraty – tj. art. 4 pkt 1 u.o. z 1951 r. – ma wt\u00f3rne znaczenie. Utrata ta bowiem mog\u0142aby mie\u0107 ewentualnie miejsce dopiero w 1958 r. (data Konwencji), gdy tymczasem dziadek i ojciec nie mieli ju\u017c polskiego obywatelstwa, bowiem utracili je wcze\u015bniej na podstawie art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r.<\/p>\n\n\n\n W tej sytuacji bez znaczenia dla sprawy okaza\u0142y si\u0119 zarzuty naruszenia art. 4 ust. 1 Konwencji. Przepisy tej Konwencji w powi\u0105zaniu z art. 4 pkt 1 u.o. z 1951 r. zosta\u0142y przez organ II instancji i S\u0105d I instancji powo\u0142ane jedynie ubocznie. Stwierdzono prawid\u0142owo, \u017ce nawet gdyby stronie uda\u0142o si\u0119 podwa\u017cy\u0107 spe\u0142nienie przes\u0142anek utraty obywatelstwa przez przodk\u00f3w na podstawie art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r. (co nie mia\u0142o miejsca, jak wykazano powy\u017cej), to i tak nie mog\u0142oby to doprowadzi\u0107 do uznania, \u017ce strona posiada polskie obywatelstwo. Niemniej jednak chronologicznie utrata obywatelstwa polskiego nast\u0105pi\u0142a w dacie wej\u015bcia w \u017cycie u.o. z 1951 r. i przepisy Konwencji w tej sytuacji faktycznej nie mia\u0142y znaczenia dla obywatelstwa przodk\u00f3w skar\u017c\u0105cego.<\/p>\n\n\n\n Maj\u0105c na uwadze powy\u017csze, NSA na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddali\u0142 skarg\u0119 kasacyjn\u0105.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" LEX nr 3928361 Wyrok Naczelnego S\u0105du Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2025 r. II OSK 1777\/24 Przes\u0142anki utraty obywatelstwa polskiego w kontek\u015bcie przesiedle\u0144 powojennych i interpretacji akt\u00f3w stanu cywilnego. Wp\u0142yw dokument\u00f3w urz\u0119dowych na potwierdzenie obywatelstwa Status: orzeczenie prawomocne TEZA aktualna Narodowo\u015b\u0107 nie jest elementem stanu cywilnego, niemniej stwierdzona w dokumencie urz\u0119dowym korzysta z […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"wp-custom-template-orzeczenie-pl","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-284","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-orzecznictwo"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/obywatelstwo.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/284","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/obywatelstwo.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/obywatelstwo.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/obywatelstwo.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/obywatelstwo.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=284"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/obywatelstwo.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/284\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":285,"href":"https:\/\/obywatelstwo.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/284\/revisions\/285"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/obywatelstwo.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=284"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/obywatelstwo.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=284"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/obywatelstwo.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=284"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}