(wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2026 r. II OSK 2293/23)
Orzeczenie powstało na gruncie sprawy, w której ojciec osoby ubiegającej się o potwierdzenie Polskiego obywatelstwa wyjechał po wojnie jako sierota – stracił ojca – do nowo powstałego państwa Izrael. Organy administracji oraz sąd I instancji uznały, że skoro był on niepełnoletni to jego obywatelstwo było zależne od obywatelstwa ojca. Skoro nie miał ojca to należy przyjąć, że jego obywatelstwo było wyłącznie jego sprawą. W związku z czym, skoro we wrześniu 1948 nabył obywatelstwo izraelskie, zgodnie z przepisami prawa izraelskiego to równocześnie utracił obywatelstwo polskie na podstawie art. 11 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Argumentacja opierała się na interpretacji, że art. 13 ww. ustawy (Nadanie i utrata obywatelstwa polskiego, o ile inaczej nie zastrzeżono w akcie nadania lub w orzeczeniu o utracie obywatelstwa, rozciąga się na żonę nabywającego lub tracącego obywatelstwo polskie, tudzież na jego dzieci, w wieku do lat 18.) chroni rodzinę wyłącznie za życia ojca.
NSA nie podzielił powyższych ocen. Oparł swoją argumentację na kilku podstawach. Po pierwsze w drodze wykładni wskazał na konieczność posiadania pełnej zdolności do czynności prawnych. Po drugie brak rodziców, którzy by adoptowali ojca wnioskodawcy lub innych opiekunów prawnych oraz konieczność działania w oparciu o współczesne standardy ochrony praw dziecka. Po trzecie niejednoznaczny status obywatelstwa w państwie Izrael uregulowany dopiero w 1952 roku.
Podsumowując NSA wskazał, że w związku z koniecznością ochrony praw dziecka należy w szczególny sposób oceniać kwestię utraty obywatelstwa polskiego. Do 1952 państwo Izrael formalnie był państwem, które nie miało obywateli. Jednak NSA podnosi, że należy mieć w tym miejscu na względzie brak pełnej zdolności do czynności prawnych, która uniemożliwiła ojcu wnioskodawcy podjęcie działań mających na celu uniemożliwienie uzyskania obywatelstwa państwa Izrael, a co za tym idzie utratę obywatelstwa polskiego.
