Aktualności

Ustawa o repatriacji w dotychczasowym brzmieniu (z dnia 9 listopada 2000 z późn. zm.) przewidywała szeroki zakres podmiotowy osób uprawnionych do ubiegania się o wizę w celu repatriacji. Wystarczyło spełnić dwa warunki: posiadać polskie pochodzenie oraz przed dniem wejścia w życie ustawy zamieszkiwać na stałe na terytorium obecnych Republiki Armenii, Republiki Azerbejdżanu, Gruzji, Republiki Kazachstanu, Republiki Kirgiskiej, Republiki Tadżykistanu, Turkmenistanu, Republiki Uzbekistanu albo azjatyckiej części Federacji Rosyjskiej. O taką wizę mogli ubiegać się również małżonkowie osób spełniających powyższe warunki, a także ich potomkowie do czwartego stopnia oraz małżonkowie tych potomków o ile zamierzali przybyć do Polski i się osiedlić.

            Tak skonstruowane przepisy ustawy obejmowały zarówno osoby, w których żyłach płynęła krew Polaków wywożonych w latach czterdziestych ubiegłego wieku jak i potomków zesłańców z czasów Carskiej Rosji, przykładowo powstańców styczniowych.

            Ustawa, bez zmian, wskazuje, że o wizę krajową w celu repatriacji mogą ubiegać się osoby polskiego pochodzenia, czyli taka, która m.in może wykazać, że jedno z rodziców, dziadków lub dwoje pradziadków legitymowali się przynależnością do Narodu Polskiego, poprzez np. pielęgnowanie tradycji i zwyczajów. W związku z różnym przebiegiem rodzinnych historii jest możliwe, żeby nadal żyły prawnuki zesłanych w XIX wieku obywateli polskich.

            Historia zsyłek Polaków na Sybir sięga pierwszej połowy XVII wieku, Rosjanie zesłali wtedy ok. sześćdziesięciu Polaków i Litwinów – jeńców wojennych. Zsyłano przede wszystkim osoby zaangażowane w działalność niepodległościową i rewolucyjną; uczestników konfederacji Barskiej, kolejnych powstań oraz bieżącej działalności konspiracyjnej.

            Obecnie (Dz.U.2026.90 t.j. z dnia 2026.01.28), na gruncie walki z nadużyciami, została wprowadzona dodatkowa przesłanka w art. 9 ww. ustawy ust. 1 pkt 4. Określa ona, że osoby, które ubiegają się o wizę, lub ich przodkowie, musieli zostać deportowani lub zesłani przez władze byłego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Jest to w rzeczywistości przesłanka silnie ograniczająca prawo do uzyskania wizy krajowej w celu repatriacji. ZSRR powstał 30 grudnia 1922 roku. Wskazanie konkretnie tego podmiotu jako odpowiedzialnego za zsyłkę lub deportację powoduje, że o wizę mogą starać się wyłącznie osoby (lub ich potomkowie), które zostały zesłane po 1922 roku. Takie postawienie sprawy blokuje możliwość repatriacji potomkom osób wywiezionych przed 1922 rokiem, podczas gdy przykładowo w 1910 roku na Syberii znajdowało się około pięćdziesiąt tysięcy Polaków.