Aktualności

Wbrew często spotykanemu przekonaniu, w okresie międzywojennym samo nabycie obcego obywatelstwa nie zawsze prowadziło do automatycznej utraty obywatelstwa polskiego. Kluczowe znaczenie miał § 445 Rozporządzenia Ministra Spraw Wojskowych z 16 marca 1930 r., który stanowił:

„Osoby, które uzyskały zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego, przewidziane w art. 89, tracą obywatelstwo polskie na zasadzie art. 11 ustawy z dnia 11 stycznia 1920 r. z chwilą nabycia obywatelstwa obcego. Osoby, które uzyskały obce obywatelstwo bez otrzymania wspomnianego zwolnienia, tracą obywatelstwo polskie tylko wówczas, gdy będzie im udzielone zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego.”

Zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami osoba podlegająca powszechnemu obowiązkowi wojskowemu mogła skutecznie utracić obywatelstwo polskie dopiero po uzyskaniu zwolnienia z tego obowiązku. Oznaczało to, że uzyskanie obywatelstwa obcego nie zawsze wywoływało automatyczny skutek prawny wobec Państwa Polskiego.

Przyczyny zwolnienia z powszechnego obowiązku służby wojskowej regulowała Ustawa z 23 maja 1924 r. o powszechnym obowiązku wojskowym. Przepisy przewidywały m.in. zwolnienie z uwagi na wiek, całkowitą niezdolność do służby czy utratę obywatelstwa polskiego. Szczególne znaczenie miały jednak regulacje dotyczące osób posiadających obywatelstwo obcego państwa — zwolnienie następowało wyłącznie na wniosek zainteresowanego i wymagało decyzji Ministra Spraw Wojskowych wydawanej w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych.

W praktyce oznaczało to, że nabycie obcego obywatelstwa nie prowadziło automatycznie do utraty obywatelstwa polskiego w przypadku osób podlegających obowiązkowi służby wojskowej. Konieczne było uprzednie uzyskanie formalnego zwolnienia z tego obowiązku.

Należy pamiętać, że regulacje te miały znaczenie przede wszystkim w pierwszej połowie lat 30. XX wieku, ponieważ omawiane rozporządzenie weszło w życie w 1930 r. i utraciło moc w 1934 r. Następnie kwestie związane z utratą obywatelstwa oraz obowiązkiem wojskowym regulowały już nowe przepisy.

Ocena utraty obywatelstwa polskiego wymaga więc każdorazowo analizy konkretnego okresu oraz statusu wojskowego danej osoby.