LEX nr 3928361
Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 26 sierpnia 2025 r.
II OSK 1777/24
Przesłanki utraty obywatelstwa polskiego w kontekście przesiedleń powojennych i interpretacji aktów stanu cywilnego. Wpływ dokumentów urzędowych na potwierdzenie obywatelstwa
Status:
orzeczenie prawomocne
TEZA aktualna
Narodowość nie jest elementem stanu cywilnego, niemniej stwierdzona w dokumencie urzędowym korzysta z ochrony wynikającej z art. 76 § 1 k.p.a. Strona, która zaprzecza prawdziwości (autentyczności) dokumentu urzędowego albo twierdzi, że zawarte w nim stwierdzenia, oświadczenia i poświadczenia upoważnionego podmiotu, od którego dokument ten pochodzi, są niezgodne z rzeczywistością, powinna tę okoliczność udowodnić.
UZASADNIENIE
Skład orzekający
Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka.
Sędziowie: NSA Tomasz Zbrojewski, del. WSA Anna Szymańska (spr.).
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 2766/23 w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 października 2023 r. nr DOiR-I.6270.91.2023.AF w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie faktyczne
Wyrokiem z 8 marca 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 2766/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie, sąd wojewódzki, sąd I instancji) po rozpoznaniu skargi D. K. (dalej: wnioskodawca, strona, skarżący, skarżący kasacyjnie) na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: Minister) z 17 października 2023 r. nr DOiR-I.6270.91.2023.AF w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego – oddalił skargę.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z 20 października 2022 r. (wpływ do organu 25 listopada 2022 r.) skarżący wystąpił o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego.
Wojewoda Mazowiecki (dalej: Wojewoda) decyzją z 4 sierpnia 2023 r. nr WSC-I.6122.16769.2022 odmówił potwierdzenia, że skarżący posiada obywatelstwo polskie.
Minister zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 55 ust. 1 ustawy z 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2023 r. poz. 1989; dalej: u.o. z 2009 r.) utrzymał w mocy decyzję Wojewody. W uzasadnieniu wskazano, że strona urodziła się 11 kwietnia (…) r. w (…), jako syn (…) i (…). Wnioskodawca powołuje się na posiadanie obywatelstwa polskiego przez ojca i dziadków ze strony ojca. Wskazano, że ojciec strony urodził się 2 stycznia (…) r. w (…), jako ślubny syn (…) i (…). Dziadek wnioskodawcy ze strony ojca – urodził się 3 stycznia (…) r. w (…), jako ślubny syn (…) i (…). Wskazano, że rodzina w 1946 r. została wysiedlona na Ukrainę podczas akcji przesiedleńczej przeprowadzanej na podstawie Układu z 9 września 1944 r. zawartego między Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad, który obejmował ewakuację obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski, ale nie określał zasad nabywania i utraty obywatelstwa polskiego przez obywateli obu stron. Tym samym dziadek strony od 1946 r. mieszkał na stałe poza granicami Polski. Następnie, organ odwoławczy ustalił, że na mocy ww. Układu w latach 1944-46 wszystkie osoby narodowości ukraińskiej, białoruskiej, rosyjskiej i rusińskiej przesiedlone z Polski do ZSRR z chwilą wjazdu na terytorium ZSRR nabywały obywatelstwo radzieckie. W konsekwencji rodzina (…) wjeżdżając do ZSRR automatycznie nabyła obywatelstwo radzieckie. Jednocześnie organ podkreślił, że ewakuacja i nabycie obcego obywatelstwa nie powodowały utraty obywatelstwa polskiego. Tym samym ojciec wnioskodawcy nabył obywatelstwo polskie po swoim ojcu.
Następnie podniesiono, że ustawa z 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 4, poz. 25; dalej: u.o. z 1951 r.) wskazywała w art. 4, że obywatelem polskim nie jest osoba, która wprawdzie w dniu 31 sierpnia 1939 r. miała obywatelstwo polskie, jednak mieszka stale za granicą i:
1) w związku ze zmianą granic Państwa Polskiego nabyła zgodnie z umową międzynarodową obywatelstwo innego państwa albo
2) jest narodowości rosyjskiej, białoruskiej, ukraińskiej, litewskiej, łotewskiej lub estońskiej albo
3) jest narodowości niemieckiej, chyba że małżonek tej osoby ma obywatelstwo polskie i zamieszkuje w Polsce.
Organ podzielił ustalenia Wojewody, że dziadkowie strony byli narodowości ukraińskiej i od 1946 r. mieszkali stale poza granicami Polski. Tym samym oznacza to, że na mocy art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r. dziadek strony utracił obywatelstwo polskie 19 stycznia 1951 r., jak i małoletni wówczas ojciec, którego status obywatelstwa był związany z obywatelstwem ojca. W konsekwencji, wnioskodawca nie mógł nabyć obywatelstwa polskiego, gdyż w dacie urodzenia nie posiadało go żadne z rodziców, w szczególności ojciec.
Na zakończenie podniesiono, że nawet gdyby ojciec strony nie utracił obywatelstwa polskiego na podstawie art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r., to 8 maja 1958 r. zaczęła obowiązywać Konwencja między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie uregulowania obywatelstwa osób o podwójnym obywatelstwie, podpisana w Warszawie dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 143; dalej: Konwencja), która w art. 4 ust. 1 wskazywała, że małoletnie dzieci będą posiadały obywatelstwo rodziców, o ile oboje rodzice zgodnie z Konwencją będą posiadali jednakowe obywatelstwo. Wyjaśniono, że w dacie wejścia w życie Konwencji rodzice ojca wnioskodawcy posiadali wyłącznie obywatelstwo radzieckie, zatem zachowałby wyłącznie obywatelstwo radzieckie.
WSA w Warszawie we wskazanym na wstępie wyroku z 8 marca 2024 r. nie uwzględnił skargi. W szczególności sąd wojewódzki podniósł, że w sprawie ma zastosowanie art. 4 u.o. z 1951 r. bowiem, pomimo posiadania obywatelstwa polskiego przez dziadka i ojca skarżącego w wyniku zmiany granic Państwa Polskiego mieszkali oni stale za granicą, jak i byli narodowości ukraińskiej. W ocenie sądu pierwszej instancji, słusznie wskazał Minister, że nawet przy założeniu, że ojciec skarżącego nie utracił wraz z rodzicami obywatelstwa polskiego, to zgodnie z art. 4 ust. 1 Konwencji małoletnie dzieci miały posiadać obywatelstwo rodziców, o ile oboje rodzice zgodnie z Konwencją posiadali jednakowe obywatelstwo. Tym samym, skoro 8 maja 1958 r. rodzice ojca skarżącego posiadali wyłącznie obywatelstwo radzieckie, to on także miałby wyłącznie takie obywatelstwo.
W ocenie WSA w Warszawie, organy słusznie dokonały literalnej wykładni przepisów podnosząc, że są one jasne w swej treści. Dalej, że żaden z nich nie nakłada na organ obowiązku badania i oceny tła historycznego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w całości, zarzucając naruszenie:
1) prawa materialnego, tj. art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r. poprzez niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego sprawy i uznanie, iż na mocy wskazanego przepisu dziadkowie wnioskodawcy od strony ojca z dniem 19 stycznia 1951 r. utracili obywatelstwo polskie, w sytuacji gdy nie byli oni narodowości ukraińskiej i nie podpadali pod zastosowanie pkt 2 ww. przepisu, nadto nigdy nie zrzekli się obywatelstwa polskiego;
2) prawa materialnego, tj. art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r. poprzez niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego sprawy i uznanie, iż na mocy wskazanego przepisu ojciec wnioskodawcy z dniem 19 stycznia 1951 r. utracił obywatelstwo polskie w ślad za rodzicami, w sytuacji gdy skoro rodzice obywatelstwa nie utracili, a on sam również nie był narodowości ukraińskiej i nie podpadał pod zastosowanie pkt 2 wskazanego przepisu, nadto nigdy ani ojciec skarżącego ani rodzice w jego imieniu nie zrzekli się obywatelstwa polskiego;
3) prawa materialnego, tj. art. 13 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. z 1920 r. Nr 7, poz. 44 z późn. zm.; dalej: u.o. z 1920 r.) w zw. z art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r. poprzez zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego przepisów obu tych ustaw, to jest uznanie, że na mocy u.o. z 1951 r., obywatelstwo utracili dziadkowie wnioskodawcy ze strony ojca, zaś na mocy ustawy z 1920 r. obywatelstwo utracił ich syn tj. ojciec strony (nie obowiązującej w dacie jego urodzenia);
4) prawa materialnego, tj. art. 15 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka z dnia 10 grudnia 1948 r.: „Każdy ma prawo do obywatelstwa. Nikt nie może być samowolnie pozbawiony obywatelstwa ani prawa do zmiany obywatelstwa” poprzez jego niezastosowanie w sprawie;
5) prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 Konwencji poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że dziadkowie skarżącego w dacie wejścia w życie wskazanej Konwencji mieli wyłącznie obywatelstwo radzieckie, a tym samym i ojciec skarżącego, w sytuacji gdy warunkiem zastosowania przepisów wskazanej Konwencji jest stwierdzenie, że dana osoba posiada obywatelstwo co najmniej dwóch państw; pośrednio zatem sąd I instancji przyznaje, że jeszcze w dacie 8 maja 1958 r. małoletni ojciec wnioskodawcy posiadał obywatelstwo polskie (a co za tym idzie obywatelstwo takie posiadać musieli i jego rodzice), nadto sąd pomija milczeniem kwestie, czy dziadkowie skarżącego mieli jakąkolwiek świadomość wejścia tejże Konwencji w życie i co za tym idzie możliwość złożenia stosownego oświadczenia co do posiadanego obywatelstwa;
6) art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej: k.p.a.) polegające na braku wszechstronnego zebrania, a także rozpatrzenia materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie, wyrażającej się w dowolnym przyjęciu, iż dziadkowie wnioskodawcy ze strony ojca dobrowolnie opuścili granice PRL w 1946 r. i z uwagi na ten fakt na mocy u.o. z 1951 r. obywatelstwo polskie utracili, w sytuacji gdy masowe przesiedlenia odbywające się na mocy zawartego w dniu 9 września 1944 r. w Lublinie Układu między PKWN a Rządem USRR w sprawie przesiedlenia ludności ukraińskiej z terytorium Polski do USRR i obywateli polskich z terytorium USRR do Polski nie miały nic wspólnego z dobrowolnością, zwłaszcza w odniesieniu do członków rodziny K., którzy zostali wywiezieni w IV turze przesiedleń i miało to miejsce w sposób przymusowy;
7) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na braku wszechstronnego zebrania, a także rozpatrzenia materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie, wyrażającej się w dowolnym przyjęciu, iż dziadek i ojciec wnioskodawcy byli narodowości ukraińskiej, w sytuacji gdy etnicznie byli oni Polakami; a dziadek po matce, (…), mógłby również być uznawany za osobę narodowości żydowskiej;
8) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na braku wszechstronnego zebrania, a także rozpatrzenia materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie, wyrażającej się w pominięciu dokumentów dotyczących narodowości i obywatelstwa dziadka wnioskodawcy pochodzące z Niemiec, gdzie wprost wskazywano na jego narodowość i obywatelstwo, jak również pominięcie dokumentów dot. przesiedlenia jego siostry, z których również wynika status rodziny, narodowość i obywatelstwo;
9) art. 141 § 4 w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, co nastąpiło w drodze przyjęcia błędnego stanu faktycznego oraz dokonania niewłaściwej oceny zebranego materiału dowodowego;
10) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie przez sąd I instancji, iż organ II instancji rozpoznał sprawę należycie, podczas gdy organ nie dokonał wszechstronnych ustaleń co do meritum sprawy i przyjął, że rodzina skarżącego była narodowości ukraińskiej, co sprzeczne jest ze stanem faktycznym sprawy;
11) art. 141 § 4 w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo nieprzeanalizowania w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wszystkich zarzutów skarżącego, mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.
Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie; zasądzenie kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych i rozpoznanie sprawy również pod nieobecność skarżącego. Jednocześnie skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy i wnosi o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Uzasadnienie prawne
Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: „NSA”) zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA.
Skarga kasacyjna nie jest usprawiedliwiona.
Jako kluczowe, bowiem wpływające na zastosowanie przepisów prawa materialnego tj. art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r., należy uznać zarzuty naruszenia przepisów procesowych w zakresie rozpatrzenia materiału dowodowego oraz jego oceny. Jako podstawę prawną utraty obywatelstwa polskiego przez wstępnych skarżącego organy przyjęły art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r. zgodnie z którym obywatelem polskim nie jest osoba, która wprawdzie w dniu 31 sierpnia 1939 r. (fakt niekwestionowany) miała obywatelstwo polskie, jednak mieszkała stale za granicą i była narodowości m.in. ukraińskiej. Zasadniczą kwestią jest bowiem teza postawiona przez skarżącego, że jego przodkowie nie byli narodowości ukraińskiej lecz polskiej, stąd ww. przepis materialny nie mógł stanowić podstawy utraty obywatelstwa polskiego przez dziadka i ojca. Zdaniem NSA zarzuty mające na celu zakwestionowanie przyjętego stanu faktycznego nie są uzasadnione. Organ zgromadził wszystkie wymagane dowody i trafnie przyjął, że zarówno z dokumentów (akty stanu cywilnego), jak i okoliczności wyjazdu rodziny z terytorium RP (wykonanie układu między PKWN a Rządem USRR w sprawie przesiedlenia ludności ukraińskiej z terytorium Polski do USRR i obywateli polskich z terytorium USRR do Polski) wynika, że przodkowie strony tj. dziadek i ojciec byli narodowości ukraińskiej.
Organy dysponowały zarówno dokumentami złożonymi przez stronę, która stosownie do art. 56 ust. 2 u.o. z 2009 r. jest obowiązana dołączyć wszelkie dokumenty potwierdzające dane i informacje zawarte we wniosku o stwierdzenie obywatelstwa, jak również pozyskanymi z urzędu. W szczególności należy zauważyć, że strona załączyła do wniosku przetłumaczony na język polski odpis aktu urodzenia swego, w którym wskazano narodowość jego ojca jako ukraińską, akt rejestracji małżeństwa dziadka z (…) (dziadek narodowości ukraińskiej), odpis aktu urodzenia dziadka (z adnotacją że jego ojciec, czyli pradziadek strony, był narodowości ukraińskiej), wyciąg z rejestru aktów stanu cywilnego aktu urodzenia ojca ze wskazaniem narodowości jego ojca, czyli dziadka jako Ukraińca, wyciąg z rejestru aktów stanu cywilnego aktu małżeństwa ojca strony ze wskazaniem narodowości jego ojca jako Ukraińca. Wszystkie złożone akty stanu cywilnego jednoznacznie i jednolicie wskazują, że zarówno dziadek, jak i ojciec strony byli narodowości ukraińskiej. To samo tyczy się skarżącego.
Zgodnie z art. 3 ustawy z 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 594, dalej: p.a.s.c.) akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, a ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Zgodnie zaś z art. 1138 zd. 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 z późn. zm.) zagraniczne dokumenty urzędowe (a więc m.in. akty stanu cywilnego), mają moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi (vide także uchwała Sądu Najwyższego z 20 listopada 2012 r., sygn. akt III CZP 58/12, OSNC z 2013 r. Nr 5, poz. 55). Co prawda narodowość nie jest elementem stanu cywilnego, niemniej stwierdzona w dokumencie urzędowym korzysta z ochrony wynikającej z art. 76 § 1 k.p.a. Strona, która zaprzecza prawdziwości (autentyczności) dokumentu urzędowego albo twierdzi, że zawarte w nim stwierdzenia, oświadczenia i poświadczenia upoważnionego podmiotu, od którego dokument ten pochodzi, są niezgodne z rzeczywistością, powinna tę okoliczność udowodnić (tak samo np. wyroki NSA: z 24 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 1980/23, z 22 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 433/23).
Skarżący próbuje zaprzeczyć treści aktów stanu cywilnego poprzez treść dokumentów dotyczących narodowości dziadka pochodzących z Niemiec, jak również siostry dziadka. Dokumenty te jednak nie mają charakteru dokumentów urzędowych i nie korzystają z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą tego, co zostało w nich stwierdzone. Ustalenie zatem narodowości przodków w oparciu o akty stanu cywilnego było w pełni prawidłowe. Analiza całości materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.) doprowadziła do słusznego wniosku, że rozbieżności w treści zgromadzonych dokumentów nie pozwalają na postawienie tezy, że wstępni cudzoziemca byli narodowości polskiej. Nie można w tym zakresie formułować domniemań, a ustalenia muszą być jednoznaczne. W niniejszej sprawie materiał dowodowy, który stanowił podstawę ustaleń faktycznych w sprawie o potwierdzenie obywatelstwa jest niespójny i niejednoznaczny. W takim wypadku organ dokonuje oceny poszczególnych dowodów, mając na uwadze zarówno ich rodzaj, jak i treść w aspekcie podlegających dowodzeniu faktów czy okoliczności. Zasadnie organ przydał moc dowodową aktom stanu cywilnego jako dokumentom urzędowym. Tym samym odmawiając miarodajności innym dokumentom (dokumenty z Niemiec i dotyczące siostry). Słusznie w oparciu o te akty poczyniono ustalenia faktyczne relewantne dla sprawy. Wynika z nich jednoznacznie, że przodkowie strony byli narodowości ukraińskiej.
Kwestia warunków, w jakich dziadek opuszczał w 1946 r. granice RP (negowana kwestia dobrowolności wyjazdu) i przemieścił się na teren dzisiejszej Ukrainy pozostaje poza zakresem niniejszej sprawy. Decydujące znaczenie ma opuszczenie terytorium RP na zasadach wynikających z układu z 9 września 1944 r. zawartego między Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad, który obejmował ewakuację obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski (tzw. układy republikańskie) i przyjęcie obywatelstwa radzieckiego z datą wjazdu na teren U.S.R.R. Jednocześnie wyjazd i nabycie obywatelstwa obcego nie oznacza, że nastąpiła z datą nabycia tego obywatelstwa utrata obywatelstwa polskiego. W dacie bowiem wyjazdu dziadka do U.S.R.R. obowiązywała u.o. z 1920 r. Zgodnie z jej art. 11 pkt 1 utrata obywatelstwa polskiego następowała przez nabycie obcego obywatelstwa, przy czym osoby obowiązane do czynnej służby wojskowej mogły nabyć obywatelstwo obce nie inaczej jak po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego, w przeciwnym razie wobec Państwa Polskiego nie przestaną być uważane za obywateli polskich. Ponieważ dziadek jako mężczyzna co do zasady podlegał służbie wojskowej, a nie ma dowodu, aby uzyskał zwolnienie od powszechnego obowiązku wojskowego, trafnie przyjęto, że do wejścia w życie u.o. z 1951 r. posiadał polskie obywatelstwo, co rozciągało się na jego dwuletniego syna, czyli ojca skarżącego.
Oznacza to, że utrata obywatelstwa przez dziadka strony nastąpiła na mocy art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r. Prawidłowe ustalenia faktyczne prowadzą do wniosku, że wstępni cudzoziemca byli narodowości ukraińskiej. Zgodnie z tym przepisem dziadek mieszkając stale poza granicami Polski utracił polskie obywatelstwo z mocy prawa z dniem wejścia w życie u.o. z 1951 r., czyli 19 stycznia 1951 r. Ustawa ta pełniła rolę prawnego instrumentu realizacji koncepcji jednolitego pod względem narodowym państwa. Przepis ten pozwalał na zastosowanie adekwatnego do danych warunków historycznych i ustrojowych instrumentu prawnej regulacji kształtowania struktury obywateli Państwa Polskiego. Przesłanki tworzenia się instytucji prawnych odnoszących się do pojęcia obywatelstwa pozostawały głównie w związku z późn. zm. granic po II wojnie światowej oraz z nowymi zasadami ustrojowymi państwa (vide wyrok NSA z 19 grudnia 2017 r. sygn. akt II OSK 586/16). Wskutek zmiany granic następowała migracja obywateli państwa polskiego uzależniona od narodowości. W wypadku przodków strony jako osoby narodowości ukraińskiej zostały one ewakuowane na teren dzisiejszej Ukrainy.
Jednocześnie u.o. z 1951 r. nie regulowała kwestii w jaki sposób utrata obywatelstwa przez ojca odnosiła skutek w zakresie obywatelstwa małoletniego dziecka (które nie żyło jeszcze w dacie relewantnej dla zagadnienia, tj. 31 sierpnia 1939 r.). O tyle bowiem należy przyznać rację skarżącemu, że o obywatelstwie ojca skarżącego nie mogła rozstrzygać u.o. z 1920 r. bowiem utraciła ona moc z dniem wejścia w życie u.o. z 1951 r. (art. 17 ust. 2 pkt 1). Konieczne jest zatem wywiedzenie statusu ojca z wykładni przepisów u.o. z 1951 r. Mianowicie dziecko mogło mieć obywatelstwo polskie wyłącznie, gdy oboje rodzice takowe posiadali lub gdy nie dokonali wyboru obcego obywatelstwa dla niego (gdy jedno nie było polskim obywatelem) – art. 6 pkt 1 oraz art. 8 u.o. z 1951 r. Dalej ustawa ta ustanawiała zasadę posiadania jednego obywatelstwa przez obywatela Polski. Tym samym obywatelstwo dziecka było trwale związane z obywatelstwem rodzica. Urodzony zatem w 1949 r. ojciec strony wraz ze swoim ojcem był traktowany na podstawie art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r. jako osoba, która nie jest obywatelem polskim.
Okoliczność, że dziadkowie wnioskodawcy nigdy nie złożyli oświadczenia o zrzeczeniu się obywatelstwa polskiego, nie ma znaczenia w świetle jednoznacznego brzmienia art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r.
Skoro dziadek i ojciec utracili obywatelstwo polskie z dniem wejścia w życie u.o. z 1951 r. i nie nabyli go ponownie, kwestia drugiej podstawy prawnej tej utraty – tj. art. 4 pkt 1 u.o. z 1951 r. – ma wtórne znaczenie. Utrata ta bowiem mogłaby mieć ewentualnie miejsce dopiero w 1958 r. (data Konwencji), gdy tymczasem dziadek i ojciec nie mieli już polskiego obywatelstwa, bowiem utracili je wcześniej na podstawie art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r.
W tej sytuacji bez znaczenia dla sprawy okazały się zarzuty naruszenia art. 4 ust. 1 Konwencji. Przepisy tej Konwencji w powiązaniu z art. 4 pkt 1 u.o. z 1951 r. zostały przez organ II instancji i Sąd I instancji powołane jedynie ubocznie. Stwierdzono prawidłowo, że nawet gdyby stronie udało się podważyć spełnienie przesłanek utraty obywatelstwa przez przodków na podstawie art. 4 pkt 2 u.o. z 1951 r. (co nie miało miejsca, jak wykazano powyżej), to i tak nie mogłoby to doprowadzić do uznania, że strona posiada polskie obywatelstwo. Niemniej jednak chronologicznie utrata obywatelstwa polskiego nastąpiła w dacie wejścia w życie u.o. z 1951 r. i przepisy Konwencji w tej sytuacji faktycznej nie miały znaczenia dla obywatelstwa przodków skarżącego.
Mając na uwadze powyższe, NSA na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
