W sprawach dotyczących potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego kluczowe znaczenie może mieć Konwencja Górnośląska z 15 maja 1922 r. Część II tego aktu w sposób szczegółowy regulowała skutki zmiany suwerenności na Górnym Śląsku w zakresie obywatelstwa i prawa zamieszkania.
Zgodnie z art. 25 § 1 Konwencji, obywatele niemieccy zamieszkali w chwili zmiany suwerenności w polskiej części obszaru plebiscytowego nabywali ipso iure obywatelstwo polskie, tracąc obywatelstwo niemieckie. Decydujące znaczenie miało faktyczne „zamieszkanie”, rozumiane jako ośrodek życia osobistego i gospodarczego. Osoby, które osiedliły się na tym obszarze dopiero po 1 stycznia 1908 r., mogły nabyć obywatelstwo wyłącznie na podstawie indywidualnego upoważnienia władz polskich.
Art. 26 rozszerzał nabycie obywatelstwa na osoby urodzone w polskiej części obszaru plebiscytowego z rodziców tam zamieszkałych, także w określonych przypadkach mimo przebywania poza tym terenem.
Konwencja przewidywała dwuletni termin do wykonania prawa opcji na rzecz obywatelstwa niemieckiego lub polskiego. Skutecznie dokonana opcja wywoływała konsekwencje również wobec małżonka i małoletnich dzieci.
W doktrynie – m.in. w analizach Ramusa – podkreśla się, że prawo opcji miało charakter osobisty i stanowiło mechanizm ochrony jednostki w sytuacji zmiany granic państwowych.
Postanowienia Części II Konwencji pozostają istotne w postępowaniach o potwierdzenie obywatelstwa polskiego przez potomków osób zamieszkałych na Górnym Śląsku w 1922 r. Kluczowe jest ustalenie:
- miejsca i daty zamieszkania w chwili zmiany suwerenności,
- ewentualnego skorzystania z prawa opcji,
- skutków opcji wobec członków rodziny.
Sprawy te wymagają szczegółowej analizy materiału archiwalnego oraz rekonstrukcji historycznego stanu prawnego.
