wersja językowa: Polska | English

Hymn do miłości Ojczyzny

Święta miłości kochanej Ojczyzny,
Czują cię tylko umysły poczciwe!
Dla ciebie zjadłe smakują trucizny
Dla ciebie więzy, pęta nie zelżywe.
Kształcisz kalectwo przez chwalebne blizny
Gnieździsz w umyśle rozkoszy prawdziwe,
Byle cię można wspomóc, byle wspierać,
Nie żal żyć w nędzy, nie żal i umierać.

Ignacy Krasicki

UTRATA OBYWATELSTWA POLSKIEGO

Wprowadzenie
Wbrew pozorom często łatwiej jest nabyć obywatelstwo danego państwa (w tym Polski) niż je potem utracić. Obecnie w zasadzie nie można swobodnie zrzec się obywatelstwa polskiego. Nikt też nie może być ukarany pozbawieniem obywatelstwa polskiego. Wcześniej jednak były sytuacje, gdy niejako automatycznie traciło się obywatelstwo polskie lub też pozbawiało się obywatelstwa niektórych kategorii osób.

Aktualnie obowiązujące zasady utraty obywatelstwa polskiego od 1 stycznia 1999 roku

 Obywatel polski traci obywatelstwo polskie na swój wniosek po uzyskaniu zgody Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego. Zgoda na zrzeczenie się obywatelstwa udzielona rodzicom rozciąga się na dzieci pozostające pod ich władzą rodzicielską. Zgoda na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego udzielona jednemu z rodziców rozciąga się na dzieci pozostające pod jego władzą rodzicielską, gdy drugiemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska lub nie jest on obywatelem polskim albo gdy jest obywatelem polskim i wyrazi przed właściwym organem zgodę na utratę obywatelstwa polskiego przez dzieci. W przypadku gdy drugie z rodziców jest obywatelem polskim i sprzeciwia się rozciągnięciu na dzieci zgody na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego udzielonej pierwszemu z rodziców lub gdy porozumienie napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, każde z rodziców może zwrócić się o rozstrzygnięcie do sądu. Zgoda na zrzeczenie się obywatelstwa rozciąga się na dzieci, które ukończyły szesnaście lat, jedynie za ich zgodą.

Zasady obowiązujące od 22 sierpnia 1962 roku do 1 stycznia 1999 roku

  Wcześniej utrata obywatelstwa polskiego powiązana była z nabyciem innego obywatelstwa.
Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych obywatel polski może nabyć obywatelstwo obce jedynie za zezwoleniem właściwego organu polskiego na zmianę obywatelstwa. Nabycie obywatelstwa obcego pociąga za sobą utratę obywatelstwa polskiego. Zezwolenie na zmianę obywatelstwa udzielone rodzicom rozciąga się na dzieci pozostające pod ich władzą rodzicielską. Zezwolenie na zmianę obywatelstwa udzielone jednemu z rodziców rozciąga się na dzieci pozostające pod jego władzą rodzicielską, gdy drugiemu z rodziców nie służy władza rodzicielska lub nie jest ono obywatelem polskim albo - będąc obywatelem polskim - wyrazi przed właściwym organem zgodę na zmianę obywatelstwa dzieci. W przypadku gdy drugie z rodziców będąc obywatelem polskim sprzeciwia się zmianie obywatelstwa dzieci lub gdy porozumienie się rodziców napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, każde z rodziców może zwrócić się o rozstrzygnięcie do sądu. Zezwolenie na zmianę obywatelstwa rozciąga się na dzieci, które ukończyły szesnaście lat, jedynie za ich zgodą.
Ponadto były specjalne zasady w stosunku do kobiet.
Obywatelka polska, która:

  1. w myśl prawa obcego nabyła obywatelstwo obce wskutek zawarcia małżeństwa z cudzoziemcem lub w związku z zawarciem takiego małżeństwa bądź
  2. posiadając obywatelstwo obce nabyła wskutek zawarcia małżeństwa z obywatelem polskim lub w związku z zawarciem takiego małżeństwa obywatelstwo polskie, po czym małżeństwo to ustało lub zostało unieważnione i osoba ta w myśl prawa obcego posiada obywatelstwo obce, traci obywatelstwo polskie, jeżeli złoży odpowiednie oświadczenie przed właściwym organem polskim i organ ten wyda decyzję o przyjęciu oświadczenia.
Władze polskie miały również możliwość pozbawienia obywatelstwa polskiego danej osoby:
Obywatel polski, który przebywa za granicą, może być pozbawiony obywatelstwa polskiego, jeżeli:
  1. naruszył obowiązek wierności wobec Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej,
  2. działał na szkodę żywotnych interesów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej,
  3. nielegalnie opuścił obszar Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej po dniu 9 maja 1945 r.,
  4. odmówił powrotu do Polski na wezwanie właściwego organu państwowego,
  5. uchyla się od wykonania obowiązku wojskowego, przewidzianego przez prawo polskie,
  6. skazany został za granicą za przestępstwo stanowiące zbrodnię pospolitą również w rozumieniu prawa polskiego lub jest recydywistą.
W razie niemożności doręczenia orzeczenia o pozbawieniu obywatelstwa polskiego do rąk osoby, której to orzeczenie dotyczy, lub jeżeli odmawia ona przyjęcia takiego orzeczenia, wywieszenie orzeczenia o pozbawieniu obywatelstwa polskiego w lokalu właściwego polskiego urzędu konsularnego w ciągu dni czternastu zastępuje jego doręczenie.

Zasady obowiązujące od 19 stycznia 1951 roku do 22 sierpnia 1962 roku

 Pod rządami poprzednio obowiązującej ustawy zasady były podobne. Nie było jednak przepisów szczegółowy dotyczących kobiet.
Obywatel polski może nabyć obywatelstwo obce jedynie po uzyskaniu zezwolenia władzy polskiej na zmianę obywatelstwa. Zezwolenie na zmianę obywatelstwa, udzielone rodzicom, rozciąga się na dzieci, pozostające pod ich władzą rodzicielską. Zezwolenie na zmianę obywatelstwa, udzielone jednemu z rodziców, rozciąga się na dzieci, pozostające pod jego władzą rodzicielską, gdy drugie z rodziców nie jest obywatelem polskim lub - będąc obywatelem polskim - wyrazi przed właściwą władzą zgodę na zmianę obywatelstwa dzieci. Jeżeli drugie z rodziców sprzeciwia się zmianie obywatelstwa lub gdy porozumienie się rodziców napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody - sprawę rozstrzyga sąd. Zezwolenie rozciąga się na dzieci w wieku powyżej trzynastu lat jedynie za ich zgodą. Nabycie obywatelstwa obcego zgodnie z powyższymi zasadmi pociąga za sobą utratę obywatelstwa polskiego.
Obywatel polski, który przebywa za granicą, może być pozbawiony obywatelstwa polskiego, jeżeli:

  1. naruszył obowiązek wierności wobec Państwa Polskiego,
  2. działał na szkodę żywotnych interesów Polski Ludowej,
  3. nielegalnie opuścił obszar Państwa Polskiego po dniu 9 maja 1945 r.,
  4. odmówił powrotu do kraju na wezwanie właściwej władzy,
  5. uchyla się od wykonania obowiązku wojskowego,
  6. skazany został za granicą za zbrodnię pospolitą lub jest recydywistą.
Pozbawienie obywatelstwa polskiego można rozciągnąć na zamieszkałe za granicą dzieci pozbawionego, które nie ukończyły lat trzynastu.



Zasady obowiązujące od 1 kwietnia 1938 roku do 19 stycznia 1951 roku

 W powyższym okresie obowiązywała specjalna ustawa o pozbawianiu obywatelstwa polskiego.
Obywatel polski, przebywający za granicą, może być pozbawiony obywatelstwa polskiego, jeżeli:

  1. działał za granicą na szkodę Państwa Polskiego lub
  2. przebywając nieprzerwanie za granicą co najmniej przez lat 5 po powstaniu Państwa Polskiego, utracił łączność z państwowością polską lub
  3. przebywając za granicą, nie powrócił do Polski w oznaczonym terminie na wezwanie urzędu zagranicznego Rzeczypospolitej Polskiej.
Orzeczenie o pozbawieniu obywatelstwa polskiego wydaje Minister Spraw Wewnętrznych na wniosek Ministra Spraw Zagranicznych. Orzeczenie to nie wymaga uzasadnienia i jest natychmiast wykonalne. Orzeczenie to podlega zaskarżeniu do Najwyższego Trybunału Administracyjnego.
Utrata obywatelstwa polskiego męża rozciąga się na jego żonę, zaś ojca (nieślubnej matki) - na jego (jej) dzieci w wieku do lat 18, jeżeli osoby te przebywają za granicą i nie zostały w orzeczeniu o pozbawieniu wyłączone spod utraty obywatelstwa. Wyłączenie żony i dzieci może nastąpić, jeżeli z całokształtu stosunków życiowych wynika, że nie pozostawały one w faktycznej wspólności małżeńskiej, bądź rodzinnej z mężem, bądź ojcem (nieślubną matką) i nie zachodzą co do nich okoliczności na mocy których można pozbawić kogoś obywatelstwa polskiego
Obywatelstwa polskiego można pozbawić również samoistnie żonę obywatela polskiego, jeżeli z całokształtu jej stosunków życiowych wynika zerwanie faktycznej wspólności małżeńskiej i jeżeli zachodzą co do niej okoliczności, przewidziane do pozbawienia obywatelstwa polskiego.
Osoby, które zostały pozbawione obywatelstwa polskiego na ustawy niniejszej, nawet po uzyskaniu obcego obywatelstwa, mogą jedynie za uprzednią zgodą Ministra Spraw Wewnętrznych przebywać czasowo na obszarze Państwa Polskiego. Kto wbrew powyższemu przepisowi przebywa na obszarze Państwa Polskiego, ulega karze więzienia do lat 5 i grzywny.
Warto wspomnieć, że pozbawienie obywatelstwa polskiego przed dniem 1 września 1939 r., osób, które w dniu 19 stycznia 1951 roku miały miejsce zamieszkania w Polsce zostało anulowane.
Natomiast osobom, które zostały pozbawione obywatelstwa polskiego przed dniem 1 września 1939 r. i które mieszkały w dniu 19 stycznia 1951 roku za granicą mogło być przywrócone obywatelstwo polskie przez radę Państwa. Możliwość taka istniała do 22 sierpnia 1962 roku
Oprócz tego utrata obywatelstwa polskiego mogła nastąpić na mocy przepisów ogólnych
Utrata obywatelstwa polskiego następowała:
  1. przez nabycie obcego obywatelstwa;
  2. przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcem bez zgody właściwego wojewody (Komisarza Rządu m. st. Warszawy), wyrażonej, w przypadkach zamiaru wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcem, w porozumieniu z właściwym dowódcą okręgu korpusu.
Osoby, obowiązane do czynnej służby wojskowej, nabyć mogą obywatelstwo obce nie inaczej, jak po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami, w przeciwnym razie wobec Państwa Polskiego nie przestaną być uważane za obywateli polskich.



Zasady obowiązujące od 22 grudnia 1932 roku do 1 kwietnia 1938 roku

 W tym okresie nie obowiązywała jeszcze specjalna ustawa o pozbawianiu obywatelstwa polskiego i dlatego do utraty obywatelstwa polskiego miały zastosowanie tylko przepisy ogólne.
Utrata obywatelstwa polskiego następowała:

  1. przez nabycie obcego obywatelstwa;
  2. przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcem bez zgody właściwego wojewody (Komisarza Rządu m. st. Warszawy), wyrażonej, w przypadkach zamiaru wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcem, w porozumieniu z właściwym dowódcą okręgu korpusu.
Osoby, obowiązane do czynnej służby wojskowej, nabyć mogą obywatelstwo obce nie inaczej, jak po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami, w przeciwnym razie wobec Państwa Polskiego nie przestaną być uważane za obywateli polskich.
Utrata obywatelstwa polskiego rozciąga się na żonę tracącego obywatelstwo polskie, tudzież na jego dzieci, w wieku do lat 18.



Zasady obowiązujące od 31 stycznia 1920 roku do 22 grudnia 1932 roku

 Podobne zasady obowiązywały we wcześniejszym okresie
Utrata obywatelstwa polskiego następuje:

  1. przez nabycie obcego obywatelstwa;
  2. przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcem bez zgody Rządu Polskiego.
Osoby, obowiązane do czynnej służby wojskowej, nabyć mogą obywatelstwo obce nie inaczej, jak po wyjednaniu na to zezwolenia od Ministra Spraw Wojskowych, w przeciwnym razie wobec Państwa Polskiego nie przestaną być uważane za obywateli polskich.
Utrata obywatelstwa polskiego rozciąga się na żonę tracącego obywatelstwo polskie, tudzież na jego dzieci, w wieku do lat 18.



Inne akty prawne o pozbawieniu obywatelstwa polskiego

  1. zasady wynikające z dekretu z dnia 13 września 1946 r.o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej oraz zaady wynikające z rozporządzenia MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia 10 kwietnia 1947 r. wydanego w porozumieniu z Ministrami:
    Bezpieczeństwa Publicznego, Administracji Publicznej, Ziem Odzyskanych, Spraw Zagranicznych i Skarbu - o postępowaniu w sprawach o wyłączenie ze społeczeństwa polskiego osób narodowości niemieckiej (dekret obowiązywał w okresie od 8 listopada 1946 roku do 19 stycznia 1951 roku rozporządzenie w okresie od 25 kwietnia 1947 roku do 19 stycznia 1951 roku)
  2. zasady wynikające z rozporządzenia z 6 lutego 1925 roku Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie nabycia i utraty obywatelstwa polskiego na skutek opcji w myśl Traktatu Pokoju między Mocarstwami Sprzymierzonemi i Stowarzyszonemi i Austrją podpisanego w St.-Germain-en-Laye 10 września 1919 r.
  3. zasady wynikające z rozporządzenia Ministra b. Dzielnicy Pruskiej i Ministra Spraw Wewnętrznych z 13 lipca 1920 roku o nabyciu i utracie obywatelstwa polskiego w myśl art. 91 traktatu między Mocarstwami Sprzymierzonemi i Skojarzonemi a Niemcami, podpisanego w Wersalu dnia 28 czerwca 1919 (Dz. U. R. P. Nr 35 p. 200).
  4. zasady wynikające z rozporządzenia z 11 czerwca 1921 roku Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie nabycia i utraty obywatelstwa polskiego na zasadzie art. VI traktatu pokoju między Polską a Rosją i Ukrainą, podpisanego w Rydze dnia 18 marca 1921 r.